Τα ακριτικά τραγούδια αποτελούν μια από τις παλαιότερες κατηγορίες των δημοτικών τραγουδιών μας και εξυμνούν τους αγώνες των ακριτών, δηλ. των στρατιωτών που προστάτευαν τα ανατολικά σύνορα (=άκραι) του Βυζαντίου και ζούσαν στα "στρατιωτόπια". Ο πιο γνωστός ακρίτας είναι ο Διγενής (προερχόμενος από δύο γένη, από μητέρα Ελληνίδα και πατέρα Άραβα), ο οποίος έγινε σύμβολο των ακριτών και των αγώνων τους. Άλλοι γνωστοί ακρίτες των δημοτικών τραγουδιών μας είναι ο Ανδρόνικος, ο Κωνσταντής, ο Αλέξης, ο Δούκας, Ο Θεοφύλακτος, ο Πορφύριος. Ο μεγάλος μας λαογράφος Νικόλαος Πολίτης έχει υπολογίσει ότι τα τραγούδια του ακριτικού κύκλου φτάνουν τα 1.350.
Το τραγούδι του σχολικού εγχειρίδιου της Β΄ Γυμνασίου (σελ. 74) είναι κρητική παραλλαγή του κορυφαίου άθλου του Διγενή, της πάλης του με το Χάρο και της στιγμής του ηρωικού τέλους του.
Το τραγούδι χωρίζεται σε δύο ενότητες:
α) Στ. 1-2: Η αντίδραση της φύσης στις τελευταίες στιγμές του Διγενή. Τρόμος και φόβος της γης, έκπληξη και τρόμος της ταφόπλακας που θα τον σκεπάσει.
β) Στ. 3-7: Η επιθυμία του Διγενή για έναν τελευταίο άθλο. Ο ακρίτας τις τελευταίες στιγμές της ζωής του εύχεται (η ευχή δίνεται σε ευθύ λόγο) να μπορούσε να παραβιάσει τους νόμους της φύσης και να πραγματοποιήσει ένα υπερφυσικό κατόρθωμα.
Ο ΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΤΡΑΓΟΥΔΑ ΤΟ ΔΙΓΕΝΗ ΑΚΡΙΤΑ
